+ leeg -

Piet van der LendeHeeft de bijstand een toekomst?

Interview met Piet van der Lende

Artikel uit de Arme Krant van Nederland - juni 2010

Over de vraag of de bijstand toekomst heeft voerden we een gesprek met Piet van der Lende (62). Hij is zijn levenlang actief in de strijd voor een beter bestaan en is onder andere al lange tijd verbonden aan de Bijstandsbond in Amsterdam.

Aan Piet de vraag iets te vertellen over de ervaringen van de bond met het beleid sinds de invoering van de nieuwe bijstandswet in 2004 en over zijn verwachtingen voor de komende tijd. Piet begint met het laatste.

“Ik schat dat de bijstand in de huidige vorm nog hooguit twee tot drie jaar bestaat. Er zijn verschillende signalen die daar op wijzen.
Een eerste aanwijzing is de lancering door de directeur van DIVOSA van het plan om een aantal regelingen voor sociale zekerheid samen te voegen in een nieuwe wet.
Een tweede signaal is een recent voorstel van vijftien kopstukken uit de sociale zekerheid, waaronder de staatssecretaris. Een groep deskundigen op het terrein van sociale zekerheid, waaronder de directeur van de DWI Amsterdam (Dienst Werk en Inkomen) en de directeur van DIVOSA, is samen met staatssecretaris Klijnsma eind 2009 op werkbezoek naar de Verenigde Staten geweest. Daar hebben zij zich geïnformeerd over de manier waarop het stelsel in de VS is georganiseerd: het Wisconsinmodel. De kern van het model is dat de bijstandsuitkering als vangnet is verdwenen. Men gaat in plaats daarvan uit van de work-first-methode. Bijstandsgerechtigden ontvangen nog slechts maximaal vijf jaar een uitkering verspreid over een heel mensenleven. Hierdoor verandert de focus van de werkzoekenden en de begeleiders, want na vijf jaar is het afgelopen. Nederlandse beleidsmakers opperen voorzichtig om deze regel ook in te voeren in Nederland. Het enige wat hen nog tegenhoudt is de angst dat door de invoering van deze regeling de criminaliteit zal toenemen. In Amsterdam is er daarnaast een plan van centra in vier of vijf regio's. In de centra werken de GGD en de DWI samen. Iedereen die buiten het systeem dreigt te vallen - daklozen, psychiatrische patiënten en anderen - wordt geacht naar zo'n centrum te gaan om streng gecontroleerd en begeleid te worden. Naar verwachting zullen er 130 mensen per dag gebruik van moeten maken. Iedereen wordt in een of ander systeempje geperst.
Een derde aanwijzing is het plan van de VVD voor een nieuwe participatiewet. In dit plan worden andere combinaties van werk en bijstand bepleit in combinatie met de integratie van verschillende wetten voor sociale zekerheid. De huidige WSW is nu nog een relatief goede regeling, bestemd voor geestelijk en lichamelijk gehandicapten die op de gewone arbeidsmarkt niet aan de slag komen omdat ze toch een CAO-loon krijgen met alle bijbehorende arbeidsvoorwaarden. De VVD wil dat die wet wordt afgeschaft en samengevoegd met de bijstandswet. Dat betekent een aanzienlijke verslechtering. De VVD wil de minimumregelingen uitbreiden naar een grotere groep, gekoppeld aan het leveren van goederen en diensten aan het bedrijfsleven als financieringsbron.
In de aanloop naar de verkiezingen pleiten lobbygroepen en verschillende politieke partijen, ook linkse, voor drastische hervormingen van de laatste sociale zekerheid waarop mensen op de onderste sporten van de sociale ladder aangewezen zijn. GroenLinks bijvoorbeeld pleit ook voor samenvoeging van verschillende regelingen. Al met al is de huidige bijstandswet geen lang leven meer beschoren.”

Erop af!

"Wat betreft onze ervaringen sinds de nieuwe bijstandswet in 2004 is duidelijk dat er een geheel nieuwe bedrijfsfilosofie in de hulpverlening is gekomen, kortweg de ‘erop-af-methode'. In de praktijk betekent dit voor de uitkeringsgerechtigden vooral veel meer huisbezoeken en controle die diep ingrijpt in de privacy. Het is een soort sociaal-democratische ideologie op de verkeerde manier uitgevoerd. De tegenstellingen in het kapitalisme groeien evenals de verarming en de ellende. Aan de ene kant werkt de sociaal-democratie daar aan mee. De oorzaken worden niet bestreden, de maatschappelijke omstandigheden worden niet aangepakt. Alleen op een individueel niveau wordt geprobeerd om mensen er met de haren weer bij te slepen, hoewel de mechanismen in de maatschappij precies het omgekeerde zijn. Daar zoekt de sociaal-democratie een compromis."

Achter de voordeur

Piet van der Lende"Dit is de motor voor het ingrijpen achter de voordeur en dat strekt zich uit tot het ingrijpen in alle stadia van het socialisatieproces van mensen die op de een of andere wijze zijn aangewezen op sociale zekerheid. Het is een ideologie die maar gedeeltelijk te maken heeft met de bijstandswet of bezuinigingen. Het is gewoon hun opvatting over hoe je met mensen moet omgaan in de maatschappij. En het sluit aan bij de neoliberale ideologie van individualisering van 'het is allemaal je eigen schuld, iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn ellende, je hebt kansen maar mensen laten wel eens na om die kansen te grijpen' et cetera. De mens opvoeden tot verantwoordelijkheidsbesef, zodat hij zelf het heft in handen neemt, empowerment. Dat is het gemeenschappelijke idee.

Huisbezoeken

"De sociaal democratische oplossing voor bezuinigingen op de bijstand is niet de hoogte van de uitkering aantasten, maar het aantal uitkeringsgerechtigden terugdringen - het zogenaamde volumebeleid - door het instellen van de poortwachtersfunctie en de onaangekondigde huisbezoeken. Die werden ingevoerd in 2004 door de toenmalige wethouder Aboutaleb."

"De bijstandbond heeft hevig actie gevoerd tegen de huisbezoeken. Daarmee is wel wat bereikt. Iedereen die een uitkering aanvraagt mag de eerste keer weigeren, behalve als je ergens van verdacht wordt. Maar het onaangekondigde huisbezoek is niet afgeschaft. Op het moment dat wethouder Aboutaleb staatssecretaris werd heeft hij onmiddellijk aangekondigd dat hij de wet rigoureus ging veranderen zodat het niet alleen voor de bijstand geldt maar ook voor de AOW, de kinderbijslagwet en de wet op de studiefinanciering. Daardoor kunnen ook werkenden te maken krijgen met onaangekondigd huisbezoek. Volgens de plannen van Aboutaleb gaat het gelden voor alle staatsburgers die op een of andere wijze een uitkering van de staat krijgen. Door de val van het kabinet is het voorstel uitgesteld, het is controversieel verklaard. De Christen Unie had vraagtekens bij het plan en vroeg zich af of het niet in strijd was met Europese richtlijnen."

Iedereen actief

"Het klinkt vrolijk, maar dat is het niet. Het is bedoeld als drempel om de toegang tot de bijstand te bemoeilijken. Iedereen die zich meldt voor een uitkering bij de sociale dienst komt sinds 2009 in de vacaturecaroussel en moet daar meteen solliciteren onder begeleiding, ongeacht of het enigszins aansluit bij zijn belangstelling, kennis en ervaring en of zo’n sollicitatietraining, bijvoorbeeld voor hoger opgeleiden, wel zinvol is. Het begrip passende arbeid is volledig verdwenen. Er lijkt eerder sprake te zijn van dwangarbeid."

"Iedereen moet geactiveerd worden. Arbeidsongeschikt zijn en dus met rust gelaten worden bestaat niet meer. Vrijwilligerswerk doen terwijl je een bijstandsuitkering hebt is buiten Pantar (een groot gemeentelijk reïntegratiebedrijf) niet meer mogelijk. Al het bestaande vrijwilligerswerk van mensen in de bijstand is geïnventariseerd, gewogen en beoordeeld. Er worden nu vijf reïntegratietreden onderscheiden. Onderaan de ladder staat de zorg, bovenaan staat het reïntegratietraject naar betaald werk. Via sociale, maatschappelijke en participatieplaatsen bereik je vanaf de zorg (de laagste trede op de ladder) het reïntegratietraject (de hoogste trede).

Vier uur wandelen onder toezicht

"In de praktijk leidt dit tot schrijnende situaties waarbij bijstandsgerechtigden volledig zijn overgeleverd aan de invallen en beperkingen van de medewerkers van de sociale dienst. Ik zou een boekenkast vol kunnen schrijven op grond van de verhalen van de mensen die op ons spreekuur komen. Mensen zonder sollicitatieplicht moeten verplicht wandelen of zwemmen onder begeleiding om uit hun sociaal isolement te komen, ongeacht of ze daadwerkelijk in een sociaal isolement verkeren. Anderen moeten zinvol vrijwilligerswerk opgeven omdat het niet voldoet aan de richtlijnen van Pantar.
Bij de aanvraag van een bijstandsuitkering is een onaangekondigd huisbezoek standaard onderdeel van de aanvraagprocedure. Ik ben er bij geweest en het is soms een verschrikkelijke vernedering driekwartier lang. De maat van de onderbroeken werd gecontroleerd, de shampoo voor lang haar werd bestudeerd en het doosje met visitekaartje werd van a tot z nageplozen. Het is echt een hel geworden, die bijstand. Ik snap niet hoe die 30.000 mensen in Amsterdam dat nog volhouden."

Garantie-inkomen

“In plaats van al deze ellende ben ik voorstander van een Garantie-inkomen en niet van een onvoorwaardelijk basisinkomen. Een garantieloon houdt in dat je vanuit de gemeenschap bijvoorbeeld 1000 euro per maand kunt verdienen wanneer je bijvoorbeeld 2 of 3 dagen in de week nuttige dingen doet voor de samenleving. Een succesvol reïntegratiebeleid moet niet uitgaan van dwang maar van stimulering in positieve zin. De SP in Amsterdam heeft voor de hoofdstad een plan in die richting uitgewerkt.”

Sandra van Berlo en Ine Molenkamp

Lees ook het artikel 'Nederland na 9 juni'uit de Arme Krant van juni 2010

Naar de top van de pagina

Naar startpagina Arme Krant van Nederland

Naar overzichtspagina publicaties

 

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player