+ leeg -

Het kind van de rekening

onderzoek schulden alleenstaande vrouwen

Artikel uit de Arme Krant van Nederland - december 2009

De Sociale Alliantie, het brede samenwerkingsverband van de anti-armoedebeweging, heeft dit jaar in vervolg op signalen van diaconale hulporganisaties en noodfondsen onderzoek gedaan naar de situatie van alleenstaande vrouwen met kinderen, die in de schulden zijn geraakt. De onderzoeksresultaten zijn besproken in de vijf regionale Alliantiedagen van het najaar en het rapport wordt half december aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid mevr. Klijnsma.

Alleenstaande vrouwen met schulden hebben te maken met een stapeling van problemen: echtscheiding, er alleen voorstaan, weinig inkomen, psychische problemen bij de kinderen of zich zelf. Het is een groep met specifieke problemen die ook vraagt om specifieke hulpverlening om de problemen structureel op te lossen. Daarbij moet er naast het oplossen van de schulden aandacht zijn voor participatie en zelfredzaamheid van deze groep vrouwen.

Achtergrondkenmerken

Aan het onderzoek hebben 71 vrouwen meegedaan door een vragenlijst in te vullen en met 25 vrouwen uit deze groep is een kort interview afgenomen. Meer dan negentig procent van de respondenten is ouder dan 25 jaar: de gemiddelde leeftijd is 38 jaar. Van de vrouwen is bijna éénderde van allochtone afkomst. Tweederde van de vrouwen die de enquête heeft ingevuld heeft twee kinderen of meer. De arbeidsparticipatie van de alleenstaande moeders met schulden is veertig procent. Meer dan éénderde van de vrouwen heeft een WWB-uitkering. Ongeveer tweederde van de geïnterviewde vrouwen heeft een laag opleidingsniveau. Dit hangt samen met het lage inkomen. Een deel van de vrouwen heeft nooit betaald gewerkt.

Oorzaak schulden

De oorzaak van de schulden ligt volgens de vrouwen in eerste instantie aan het feit dat ze te weinig geld hebben om van rond te komen. Hier is een aantal redenen voor: de vrouwen hebben te weinig inkomen om van rond te komen (overlevingsschulden). En een aantal vrouwen heeft last van een inkomensdaling (door bijvoorbeeld een echtscheiding) waarbij de vaste lasten even hoog blijven, dit worden ook wel aanpassingschulden genoemd.
Een tweede reden is dat de schulden door iemand anders (meestal de partner) zijn gemaakt. Wanneer men in gemeenschap van goederen is getrouwd, worden beide partners verantwoordelijk gesteld voor de schulden.
De derde oorzaak van de schulden is dat de vrouwen hun uitgaven niet op hun inkomsten kunnen afstemmen. Ze hebben als het ware ´boven hun stand´ geleefd met een te hoge hypotheek en andere te hoge uitgaven. Hierdoor zijn ze in de schuldhulpverlening terecht gekomen. Een situatie waarin ze nog veel minder geld te besteden hebben.

Afhankelijkheidsrelatie

Een groot deel van de vrouwen is in de schulden gekomen tijdens hun huwelijk of relatie. Ongeveer veertig procent van de vrouwen geeft aan dat zij de schulden samen met hun ex-partner zijn aangegaan. Bijna een op de tien geeft aan dat de partner alleen verantwoordelijk is voor de schulden. De reden dat de ex-partner dat heeft kunnen doen heeft in vele gevallen te maken met afhankelijkheid in de relatie en kan betrekking hebben op: economische afhankelijkheid (man zorgt voor het inkomen en de administratie), emotionele afhankelijkheid (man overheerst fysiek of mentaal), sociale afhankelijkheid (het hebben van een partner is sociaal wenselijk). In de interviews is dieper ingegaan op de rol van de ex-partner bij het maken van de schulden. Een aantal vrouwen geeft aan dat zij blindelings vertrouwen hadden in hun ex-partner wat betreft de administratie. Na verloop van tijd hadden ze wel in de gaten dat het niet helemaal goed ging, maar ze grepen niet in.

Conclusie en aanbevelingen

Alleenstaande moeders met schulden vormen een doelgroep met specifieke problemen die om een specifieke benadering vraagt. Deze groep heeft niet alleen te maken met een problematische schuldsituatie maar ook met een stapeling van andere problemen.
De schuldhulpverlening aan deze vrouwen kan in de organisatorische en dienstverlenende sfeer verbeterd worden. Doel moet zijn een integrale aanpak waarbij instanties en organisaties samenwerken op het gebied van schuldhulpverlening aan alleenstaande vrouwen met kinderen. Een brede dienstverlening staat daarbij voorop. Specifieke aandacht wordt gevraagd voor het onderkennen, doorbreken en opheffen van situaties van afhankelijkheid.
Het onderzoek eindigt met een aantal aanbevelingen. Een belangrijke aanbeveling is om de hulp bij schuldproblemen uit te breiden naar alle vrouwen die daarvoor in aanmerking komen, sneller hulp te bieden en als de ex-partner verdwenen is het mogelijk te maken dat de vrouw snel kan scheiden met ‘parkering’ van het deel van de schulden, dat voor de verantwoordelijkheid van de man is.

Maria de Cock, Anne-Wil Hak en Marleen Hazenberg, Het kind van de rekening. Een onderzoek naar alleenstaande moeders in de schuldhulpverlening, in opdracht van de Sociale Alliantie, CLiP (Stichting Cliëntenperspectief) en Cordaid, KWIZ, Groningen, 2009, te downloaden op www.socialealliantie.nl.

Hub Crijns

Naar de top van de pagina

Naar startpagina Arme Krant van Nederland

Naar overzichtspagina publicaties

 

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player