A leeg A

Meer dan voedsel alleenMeer dan voedsel alleen

Conferentie 21 april 2006

Armoede in Nederland is nooit weggeweest. Maar de laatste jaren nemen de signalen dat het ernstiger wordt weer sterk toe. De schuldhulpverlening wordt overspoeld, de diaconieën worden steeds meer geconfronteerd met mensen die helemaal zijn vastgelopen, nieuwe wet- en regelgeving tast de koopkracht van de minima aan. Eén van de meest in het oog springende signalen waardoor armoede zichtbaar wordt, is de opkomst van de voedselbanken. Ruim 8000 mensen in Nederland krijgen elke week een voedselpakket uitgedeeld, omdat ze te weinig geld hebben voor dagelijks voedsel.

Conferentie

De opkomst van voedselbanken is een verontrustend verschijnsel. Het doet politiek en maatschappelijk veel stof opwaaien en zeker ook binnen de kerken en de (kerkelijke) anti-armoedebeweging leidt het tot menige emotionele discussie. Wat zegt het over de sociale staat van Nederland dat dit soort initiatieven broodnodig zijn? Welke visie hebben kerken op de voedselbanken, de oorzaken die achter de noodzaak van voedselbanken zitten en de rol die zij hierbij zelf willen en kunnen spelen? Voor de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA en Kerkinactie voldoende aanleiding om een conferentie met allerlei betrokken partijen te beleggen om zo'n visie op kerken, armoede en voedselbanken te ontwikkelen. Op 21 april vond deze conferentie in Utrecht plaats. Ruim 150 diakenen, andere kerkelijke vrijwilligers, medewerkers én klanten van voedselbanken, mensen uit de anti-armoedebeweging en vele andere betrokkenen gaven hun mening.

Verklaring en plan van aanpak

Een concept-verklaring vormde de basis voor gesprek tijdens de conferentie. Centraal in die verklaring staat: "Wij zien de voedselbanken als een aanklacht en als een opdracht." De verklaring roept op tot een beleid dat er voor zorgt dat voedselbanken in de nabije toekomst niet meer nodig zijn als middel voor armoedebestrijding. Het tweede deel geeft een stevige aanzet voor een 'plan van aanpak' voor het overbodig maken van voedselbanken. Het bevat beleidsaanbevelingen aan de kerken, aan de landelijke overheid, plaatselijke overheden en vele andere betrokken partijen om te voorkomen dat mensen zo in de knel komen dat ze zelfs niet meer in hun dagelijks voedsel kunnen voorzien.
In grote lijnen bleek er veel steun te zijn voor verklaring en plan van aanpak. Wel leidde de stelling dat voedselbanken eigenlijk binnen 5 jaar overbodig zouden moeten zijn tot controverse. Sommigen waren het er van harte mee eens. Anderen, met name degenen die actief zijn in de voedselbanken, vonden het onrealistisch en zelfs onwenselijk. Ze voelden het ook als een afwijzing van hun inzet. De opstellers van de verklaring wezen er op dat het streven naar overbodigheid niet gericht is tegen de voedselbanken, maar tegen de oorzaken erachter. De voedselbanken hebben bovendien een functie tegen verspilling. Sjaak Sies, oprichter van de Voedselbank Nederland: "Zonder de voedselbanken zou er 250.000 ton (ingezameld in 2005) aan voedsel vernietigd worden. Dit jaar wordt er waarschijnlijk het dubbele ingezameld. Laat de voedselbanken bestaan om het voedsel een herbestemming te geven." Op dit punt zal zeker een aanpassing in de verklaring komen. Eind september gaan de organisatoren de tekst aanpassen naar aanleiding van reacties die tot die tijd nog gegeven kunnen worden.

Sprekers

Riky Schut, lid van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, memoreerde dat de werkgroep diep verontwaardigd was toen de eerste voedselbanken werden opgericht. "We voelden onze machteloosheid. (…) Maar door de voedselbanken krijgt armoede in één klap nog meer een gezicht en is het een publieke zaak geworden.(…) Vandaag zetten we onze verontwaardiging en machteloosheid om in daadkracht. (…) Meer dan ooit gaapt er een kloof in onze welvaartsstaat tussen een groep rijken en een veel te grote groep armen. We laten onze mond niet snoeren, maar willen laten zien hoe pijnlijk het is om rijkdom te hebben ten koste van de armen. We geloven onvoorwaardelijk in de mensen die aankloppen bij de voedselbanken en hoe pijnlijk het is voor de armen niet gezien te worden, niet meer mee te tellen."
Sjaak Sies, oprichter van de Voedselbank Nederland, ziet de voedselbanken voorlopig niet verdwijnen. "Er zal altijd een groep blijven die tussen wal en schip valt". Sies voelt er ook niet veel voor voedselbanken als een protestbeweging. Wel blijkt het bestaan van voedselbanken op zich al te werken als "een luis in de pels" en een "barometer voor de Nederlandse economie". Herman Noordegraaf, docent diaconaat aan de universiteit van Leiden, sloot zich daarbij aan in zijn toespraak, waarin hij de voedselbanken "een doorn in het vlees van de samenleving" noemde. "Voedselbanken moeten ons pijn blijven doen, ons prikkelen in ons rechtsbesef en ons zo blijven bepalen bij de noodzaak ons in te zetten voor het recht van een ieder op een volwaardige deelname aan onze samenleving."
Jacques de Vries van de Arme Kant van Friesland deed een klemmende oproep: "De synode en andere invloedrijke mensen in de kerken zouden met niet aflatende ijver de boodschap moeten uitdragen dat armoede onrecht is en dat er geholpen wordt onder protest."
Matthijs van Muijen, medewerker bij de Divosa (Vereniging van directeuren van sociale diensten), erkende dat er veel verbeterd moet worden bij de snelheid van afhandelen bij de sociale diensten. Hij pleitte ook voor maatregelen om niet-gebruik tegen te gaan. Daarbij wil Divosa onder andere de categoriale bijstand terug. Ook moet het minimum voor een aantal groepen omhoog. Vooral gezinnen met kinderen komen in de problemen. "De uitkering van 90 procent is onvoldoende om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien. Voorgesteld werd door Rotterdam om dit naar 100 procent op te hogen."

Sjaak Sies - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'. Herman Noordegraaf - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'. Matthijs van Muijen - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'.

Riky Schut - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'. Jacques de Vries - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'. Evert Jan Hazeleger - Sprekers conferentie 'Meer dan voedsel alleen'.

Waar verbinden de kerken zich aan?

Ineke Bakker van de Raad van Kerken, voorzitter van de PKN-synode Jan Gerd Heetderks, en Hub Crijns namens de Bisschoppenconferentie zegden in het slotdebat toe dat de kerken nog menig gesprek zullen voeren met de politiek, en de plaatselijke kerken zullen blijven oproepen tot helpen onder protest. De Raad van Kerken zal de verklaring bespreken en zal daarbij vragen of alle lidkerken zich erachter kunnen stellen.
Ineke Bakker sprak haar respect en de bewondering uit voor cliënten en vrijwilligers van de voedselbanken. Tegelijkertijd bekruipt haar een gevoel van schaamte over het feit dat dit land, met haar rijkdom en technologische ontwikkelingen, niet in staat is om zich zo te organiseren dat iedereen in staat is een menswaardig bestaan op te bouwen. En als laatste het gevoel van verontwaardiging, als motor tot het daadwerkelijk willen veranderen van de situaties van mensen die in armoede leven.

Peter de Bie

  • Klik hier voor een uitgebreide verslagbundel van de conferentie.
  • Klik hier om meer te lezen over de verklaring 'Meer dan voedsel alleen'.
  • Klik hier om de verklaring 'Meer dan voedsel alleen' direct te downloaden.
  • Klik hier om over een brief aan kabinetsinformateur en fractievoorzitters te lezen.

Naar de top van de pagina

Naar overzichtspagina projecten

 

Meer dan voedsel alleen