A leeg A
Eerste Hulp Bij Schulden

Eerste Hulp Bij Schulden

Een handreiking

Vrijwilligers en betaalde krachten bij diaconieën, parochiële caritasinstellingen en andere kerkelijke instellingen komen ze steeds meer tegen: mensen met problematische schulden. Het valt niet mee om daar op een goede manier mee om te gaan. Welke kennis heb je er bij nodig? Welke houding neem je aan? Wat kun je betekenen voor mensen en wat kun je beter niet zelf doen? Om aan dit soort vragen tegemoet te komen geven de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA en Kerk in Actie de handreiking 'Eerste hulp bij schulden' uit. Deze werd gepresenteerd op 25 april 2009 op een symposium over kerk en schuldhulp in Veenendaal.

De doelstellingen van de publicatie 'Eerste hulp bij schulden' zijn het bevorderen van bewustwording in de kerken over de schuldenproblematiek, vooral vanuit het ervaringsperspectief van mensen die problematische schulden hebben aan de arme kant van de samenleving, en het bieden van handreikingen voor het kerkelijke kader, wat betreft hun mogelijkheden en beperkingen in de ondersteuning van deze mensen.
In het boek is ook het nodige te vinden dat gebruikt kan worden bij de kerkelijke deelname aan publiek debat en bij het aangaan van een kritisch bondgenootschap met de lokale over-heid bij de bestrijding van armoede en problematische schulden.
De publicatie is in eerste instantie bedoeld voor het kerkelijk diaconaal kader. Maar daarnaast biedt het ook voor belangenorganisaties en maatschappelijke organisaties belangrijke informatie. Ook voor mensen met schulden kan het boekje een wegwijzer zijn. Vanwege de invalshoek van de concrete ervaringen met schuldensituaties en de inbedding in de kerkelijke diaconale praktijk kan het boek informatief zijn voor politiek en media.

Ervaringswereld

De lezer wordt de ervaringswereld van mensen met problematische schulden binnengebracht door een aantal indringende praktijkverhalen. Via deze ervaringsverhalen, een heldere uitleg over de soorten schulden die er zijn, en een beschouwing over de vraag hoe mensen overleven met schulden, ontstaat een rijkgeschakeerd beeld van de problemen. In dit eerste deel van het boek is een 'typologie van hulpvragers' te vinden, die verhelderend werkt. Het eerste hoofdstuk sluit af met een beschouwing over de 'schuldvraag': hoe kun je aankijken tegen 'eigen schuld' van mensen in problemen en de oorzaken die schuilen in de manier waarop we de samenleving inrichten en hoe overheden en instanties functioneren?

"Een Turkse vrouw wacht tot het moment dat ze een inkomen heeft en het dagelijks leven met een gerust hart kan betalen. Het wachten is ‘topsport’. (…) Kleine fouten en onwetendheden worden genadeloos afgestraft door de instanties. De wachtkamer betekent ook een confrontatie met call centers, ambtenaren en jonge onervaren medewerkers die je vertellen dat jij het allemaal niet goed geregeld hebt en dat jij daar zelf verantwoordelijk voor bent."

Eerste Hulp Bij Schulden Eerste Hulp Bij Schulden

De hulpverlening

Het boek bekijkt de problematische schulden ook vanuit de invalshoek van de hulpverleners. Ook hier spelen ervaringsverhalen weer een grote rol. Daarnaast wordt een groot aantal knelpunten en misstanden in de schuldhulpverlening beschreven. Die knelpunten zijn legio. Ze variëren van veel te snel oplopende incassokosten, lange wachttijden waardoor kleine schulden kunnen oplopen tot grote, aanlopen tegen een muur van bureaucratie, fouten en problemen bij uitkeringsinstanties waardoor de sociale zekerheid zelf veroorzaker van schulden kan zijn, en een opeenstapeling van dwangmiddelen waardoor problemen alleen maar slechter op te lossen worden.
Het hoofdstuk over de praktijk van de hulpverlening eindigt met een typologie van hulpverleners. Je hebt het type 'controleur', die vooral op doelmatigheid mikt, je hebt de 'redder en probleemoplosser' en je hebt 'begeleiders en bemiddelaars'.

Instanties

De rol van bedrijven, instellingen en de overheid is ook belangrijk om de schuldenproblema-tiek te begrijpen. De werkwijzen van die instellingen wordt opnieuw aan de hand van praktijkvoorbeelden duidelijk gemaakt. Verder geeft dit deel van het boek informatie over de wettelijke gang van zaken en de gebruikelijke werkwijzen in de officiële schuldhulpverlening. In een bijlage wordt hierop nog gedetailleerder ingegaan. De wereld van faillissement, wettelijke schuldsanering en 'minnelijke trajecten' is ingewikkeld, maar wordt in het boek helder uitgelegd. De afsluitende 'nadere doordenking' van dit hoofdstuk over instanties en overheid wordt gevormd door een politiek-ideologische beoordeling van schulden en een typologie van schuldhulpinstellingen.

"Johan was ontslagen. Het CWI weigerde hem door te sturen naar het UWV omdat hij geen recht zou hebben op een werkloosheidsuitkering. Hij had namelijk nog recht op drie maanden achterstallig salaris. Maar zijn voormalige werkgever was gaan rentenieren in Spanje. (…) Johan kon pas na ruim vier maanden een eerste voorschot vragen op WW-uitkering. (…) Intussen werd een ontruimingsvonnis uitgesproken omdat Johan meer dan drie maanden huurachterstand had. Johan is dakloos geworden. Daarna heeft het veel moeite gekost om hem in een schuldregeling te loodsen, omdat hij regelmatig van woonplaats veranderde en die verschillende gemeenten aangesloten waren bij verschillende kredietbanken. Johan is niet verslaafd, noch psychisch gestoord, maar hij werd wel bijna gek van dit hele proces. Hij had echt steun nodig van een buddy. Inmiddels heeft hij goed betaald werk gevonden."  

De rol van kerken

Hoofdstuk 4 gaat in op de rol van de kerken. Aan de hand van een flink aantal praktijkvoorbeelden wordt veel duidelijk over de mogelijkheden en moeilijkheden van hulpverlening vanuit de kerken in situaties van problematische schulden. Projecten uit Lelystad, Zevenaar, Montferland, Eindhoven en Etten-Leur passeren de revue. De diverse rollen van de diaconale vrijwilliger komen ook aan de orde. Sommigen stellen zich vooral op als bruggenbouwer, anderen als helper, weer anderen als aanjager en tenslotte zijn er degenen die de nadruk leggen op de rol van aanklager. Het is goed om je bewust te zijn van die rollen en kwaliteiten als je aan de slag gaat met mensen in schuldnood.
De nadere doordenking in dit gedeelte gaat nog dieper in op het diaconale handelen.

Diaconaal en pastoraal werk

Het laatste deel van het boek gaat nog verder in op de manier waarop hulp bij schulden gegeven kan worden in het diaconale en pastorale werk. Onder kerkelijk kader, vrijwilligers en betaalde krachten, zijn veel verschillen. Sommigen kunnen wat verder gaan in bemiddeling dan anderen. Maar in het algemeen geldt dat de echte schuldhulp beter aan professionals overgelaten kan worden. De rol van diakenen en anderen die zich hiermee bezighouden zit meer in het 'ordenen van de plastic tas met ongeopende rekeningen', aanwezig zijn, naast mensen staan en met ze op weg gaan, bemoedigen, helpen invullen van papieren, meegaan naar instanties. Het gaat echt om EHBS: Eerste Hulp Bij Schulden, met een houding die kritisch mag zijn, maar die gebaseerd is op invoeling en trouw naast mensen blijven staan.
Daarnaast kunnen kerken schulden en schuldhulpverlening bespreekbaar maken. In eigen kring en in de eigen samenleving. De ervaringen met diaconale hulp kunnen bijgehouden worden en kunnen ertoe leiden om signalen voor verbetering bij instanties en de gemeentelijke overheid na te streven. ‘Helpen onder protest’ heet dat. En kerken kunnen een rol spelen bij preventie en nazorg.
Met een aantal bezinningsteksten en meditaties over schuld, barmhartigheid en gerechtigheid sluiten dit hoofdstuk en het boek af.

“We helpen snel en zonder aanzien des persoons. Het maakt niet uit wat iemand gelooft of waar zij bij hoort, ieder mens telt. Bovendien werken we vanuit vertrouwen in de mensen die we tegenkomen. Dat maakt ons werk diaconaal. (…) Dat ze eindelijk gehoord worden, eindelijk gezien. En dat is, voor zowel de hulpvragers als voor de hulpgevers, een mooie ervaring."

De bijlagen vormen een stevige bron van literatuurverwijzingen, adressen en websites en bevatten een verklarende woordenlijst om de lezer wegwijs te maken in een onderwerp dat verre van eenvoudig is, maar waar kerkelijke vrijwilligers wel volop mee te maken krijgen en waar velen zich toe moeten verhouden.

Peter de Bie

'Eerste Hulp Bij Schulden', P. Osendarp, J. Bos en H. Crijns, Kerk in Actie en werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, ISBN/EAN: 978-90-75684-17-9, 200 p., prijs € 5,00.

  • Klik hier om naar het bestelformulier op deze site te gaan.
    Bestellen kan ook via e-mail info@armekant-eva.nl, telefonisch: 073 - 612 19 39, of per post: Luijbenstraat 17, 5211 BR Den Bosch.
  • Klik hier om de inhoudsopgave te downloaden.
  • Klik hier voor een korter artikel over het boek.

Externe link:

Naar de top van de pagina

Naar startpagina project Eerste Hulp Bij Schulden

Naar overzichtspagina projecten

 

Eerste Hulp Bij Schulden