A leeg A

Armoe de baas - presentatiedag voor de kerkenArmoe de baas?!

Presentatiedag voor de kerken

Zaterdag 28 februari, hartje Utrecht. Een zaal vol met mensen verbonden met elkaar vanwege de inzet om armoede in onze samenleving te laten verdwijnen. Een programma in het teken van een drietal nieuwe uitgaven over armoedebestrijding én het afscheid van Evelyn Schwarz die na zes jaar voorzitterschap Arme Kant van Nederland/EVA het stokje doorgeeft.

Raf Janssen, secretaris van de Sociale Alliantie, geeft de aftrap over de publicatie "Armoe de baas!? Het perspectief van de voedselbanken". Een belangrijke conclusie hierin is dat de samenleving die we met elkaar creëren een wereld van winnaars is, van profvoetballers. Met als gevolg dat er mensen aan de zijlijn staan. Dat zijn de vragen die naar boven komen. De Sociale Alliantie is met enige aarzeling begonnen aan een project over voedselbanken vanwege de geur van bedeling die er om heen hangt. Deze twijfels zijn gebleven, en dat moet vooral zo blijven. Ook deelnemers van voedselbanken benoemen dit, als ze aangeven "niet trots te zijn maar wel blij." Deze dubbelheid is tevens te vinden onder de mensen uit de anti-armoedebeweging en bij de bestuurders, die voedselbanken eigenlijk niet willen, maar feitelijk wel steunen. In het boek worden gebruikers van voedselbanken 'deelnemers' genoemd. Dit past bij het perspectief dat de voedselbank een burgerinitiatief is van mensen die voedsel beschikbaar stellen, mensen die voedsel nodig hebben en mensen die de organisatie van de voedselverdeling op zich nemen. Om tegenwicht te bieden aan het beeld dat deelnemers van voedselbanken achterblijvers zijn, worden ze 'mensen van langszij' genoemd. Het gaat om mensen die door het leven op een ander spoor zijn gezet. Ook hier is het het beste de twijfel erin te houden want wat is dat, een normaal spoor? Hoe kijken we daar tegenaan? Raf pleit ervoor om de paradoxen die verweven zijn met het bestaan van de voedselbanken niet op te heffen. Voedselbanken bijvoorbeeld voorkomen verspilling maar functioneren ook dankzij een consumptiemaatschappij. Voedselbanken ondergraven de solidariteit om te pleiten voor de noodzakelijke verhoging van het sociaal minimum, maar zijn tegelijk ook een uiting van onderlinge solidariteit. In de praktijk bleek dat het belangrijk is mensen te stimuleren vanuit de 'interventiemethode', maar dat de kracht van de voedselbanken juist ligt in de 'presentiebenadering'. Een benadering waar lokale bestuurders hun voordeel mee kunnen doen. De voedselbank is daarom zowel een vindplaats als een schuilkerk, omdat je er gewoon mag zijn als mens.

Armoede live in praktijk

Armoede livePatricia Nijland, consulent maatschappelijk activering, vertelt over haar ervaringen in Overijssel met het materiaal 'Armoede Live', een multimediaal project van Stichting CliP (www.stichtingclip.nl/armoedelive). Op bijeenkomsten, waar overwegend vrouwen op afkwamen, zowel mensen met een hoog als laag inkomen, is stevig doorgepraat. De echte reacties zijn vooral achteraf gekomen, waarin mensen durven te mailen of te bellen over hun eigen situatie. De film die hoort bij 'Armoede Live' toont Patricia bewust pas na een inleidend verhaal over armoede. Dan nóg blijkt hoe lastig het is voor mensen om voorbij de beelden te kijken. Mensen kijken en praten vanuit hun eigen context of positie. Buitenstaanders zien bijvoorbeeld het wegzakken in een sociaal isolement als iets waar tegen je kunt verzetten, terwijl ervaringsdeskundigen een faillissement ervaren als levenslang omdat anderen je buitensluiten. Een discussie over consuminderen levert een paradox op, want je kunt wel zeggen dat je moet zoeken naar koopjes, maar deze zijn niet altijd bereikbaar voor mensen met een laag inkomen. Door 'Armoede Live' wordt zichtbaar dat armoede iedereen kan overkomen en het geeft erkenning aan mensen die ermee te maken hebben.

Dossier Armoede in Nederland

Jan Schrauwen, auteur van het nieuwe Dossier Armoede in Nederland 2009 van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, haakt aan bij Patricia's verhaal dat armoede je inderdaad overkomt. Er is geprobeerd voorbij de cijfers te kijken door te beschrijven "wat is armoede", "wie zijn de armen" en "hoe kunnen we het oplossen". Vooral bij dit laatste is een kloof te zien tussen de antwoorden van de formele instanties en de ervaringsdeskundigen. Armoede is vooral bezig zijn met overleven, is de conclusie, want je hebt te weinig inkomsten om de noodzakelijke uitgaven te doen. Armoede wordt in aantallen geminimaliseerd als je andere definities gaat toepassen. Eigenlijk zijn het nog steeds dezelfde groepen mensen die te maken hebben met armoede vanwege dezelfde redenen. Dit wijst erop dat armoede vooral te maken heeft met de structuren. De groeiende groep werkende armen laat dit ook zien. En hoe onzinnig is het feit dat je 70 regelingen moet zien binnen te halen om te komen aan een minimum inkomen. In de zaal werd opgemerkt dat na zo'n stevige publicatie het tijd is voor een boek over rijkdom.

Evelyn neemt afscheid in stijl

Evelyn Schwarz krijgt de kans om bij haar afscheid als voorzitter een erfenis achter te laten met daarin het perspectief voor de anti-armoedebeweging. Een afscheid na zes intensieve jaren waarbij het werk stond in het teken van paradoxen. Want is nu de decentralisatie van het armoedebeleid een succes of vooral toch een bezuinigingsmaatregel? Hoe moet je reageren op de opkomst van de voedselbanken? In een drietal stellingen geeft Evelyn haar visie. Daarover gaat ze in debat met de andere sprekers en de zaal.

Armoe de baas - paneldiscussie Armoe de baas - paneldiscussie

Eigenlijk is er niet veel veranderd, want armoede is in Nederland hardnekkig hetzelfde. De rijke jaren in Nederland hebben de armoede niet veranderd. Er is gewoon geen politiek wil..
Dit wordt wel gedeeld door de andere sprekers maar "er is wel meer aandacht voor kinderen in armoede en voor werkende armen gekomen" nuanceert Jan Schrauwen. Raf Jansen spreekt liever over politieke onmacht. Er is te weinig vrijheid om te handelen door grote economische onzekerheden. De politiek moet nu iets gaan doen in deze crisissituatie. Er zijn nu mogelijkheden om verarming en verrijking aan de orde stellen. Evelyn oppert hierbij om het idee van een basisinkomen weer in te zetten. Hoe zit het dan met het toverwoord scholing? Op zich niets mis mee, aldus Raf: "Het maakt mensen sterker, maar het mag niet te koste gaan van de echte oplossing". De kritische factor bij inzet op scholing blijft of er genoeg banen zijn en of deze niet zó laag betaald zijn dat je nog steeds op een minimum blijft hangen. Een vertegenwoordiger van de FNV pleit niet te negatief te denken. Er is veel beweging geweest, veel gemeenten zijn actief geweest, er is onderlinge solidariteit, er zijn meer mensen aan de slag gekomen. Alertheid blijft wel geboden als de werkloosheid gaat toenemen.

Evelyn stelt vervolgens dat sociale bewegingen een beperkte houdbaarheid hebben, maar de roep om gerechtigheid onbeperkt houdbaar is. Dit roept bij Raf het pleidooi op "om niet bang te zijn voor vreemde bedgenoten", om zoveel mogelijk samen te werken. Ook Patricia benadrukt dat meer van onderaf georganiseerd moet worden om ook jongeren en allochtonen erbij te betrekken. En is het commentaar uit de zaal "ook de kritische spiegel aan ons zelf voorhouden of we als anti-armoedebeweging nog passen in de samenleving". Een mooi voorbeeld van initiatieven uit andere hoeken was te zien in Utrecht (Kanaleneiland), waar mensen in verzet kwamen tegen te dure huurhuizen. Deze groepen moet je zien als bondgenoten en op ze af stappen. Volgens Evelyn is het aansluiten bij actieve mensen in buurten een goed idee. Raf vergelijkt het met de ontkerkelijking die gaande is, terwijl er nog veel gebeurt in de samenleving. Als kleine groep kun je overigens veel invloed hebben op het denkklimaat.

In haar derde stelling haakt Evelyn aan bij de economische crisis, want is deze een vloek voor de armen of heeft het potentie tot zegen te zijn voor de anti armoedebeweging. "Gewoon gek leren denken" stelt Raf. Alles gebruiken wat helpt om de positie van de armen te verbeteren. En kritische vragen blijven stellen. Eigenlijk is de economie een nieuwe godsdienst. Hoe doorbreken we de wetmatigheid dat een crisis erbij hoort? De politiek is armoedig als ze niet na willen denken over wezenlijke veranderingen in de economische orde. Een oproep om van dit geloof af te vallen is op zijn plaats.

Evelyn SchwarzHub Crijns memoreert tenslotte dat Evelyn zich vooral ingezet heeft voor armgemaakte vrouwen, die het gezicht vormen van armoede. Dit wordt omlijst met een aantal uitspraken van Evelyn zelf uit haar tijd als voorzitter van de Arme Kant van Nederland/EVA. Zoals "het kabinet kiest voor de afbraak van solidariteit." Of de uitspraak "een eenzijdig mensbeeld maakt zich manifest", waarbij Evelyn aanhaakt bij het feit dat politici, ook in de oppositie, een mensbeeld hebben dat doordrenkt is van wantrouwen en dat er teveel geloof is in het kunnen vinden van een betaalde baan. Het duo Janssen en Janssen neemt tenslotte op hun eigen wijze afscheid van Evelyn en spreekt haar multimediaal toe vanaf het Binnenhof, gevolgd door het EVA-Koor die in een speciaal gemaakt lied hun waardering en wensen laten horen.

Carla van der Vlist
Kerk in Actie Binnenland, lid Regioberaad

 

  • 'Armoe de baas' kan worden besteld door € 10,- (prijs is inclusief porto) over te maken op postbanknummer 4270067 ten name van Stichting CliP. Onder vermelding van 'Voedselbank' en uw adresgegevens.
  • 'Armoede Live', inclusief de film op DVD, kan worden besteld door € 14,90 (prijs is inclusief porto) over te maken op postbanknummer 4270067 ten name van Stichting CliP. Onder vermelding van 'Armoede Live' en uw adresgegevens.
  • Klik hier om een verslag te lezen van de presentatiebijeenkomst over 'Armoe de baas?!' voor de kerken.

Externe links:

  • Klik hier om naar de website van de Sociale Alliantie te gaan.
  • Klik hier om naar de website van de Stichting CliP te gaan.

naar boven

Naar startpagina project 'Armoe de baas?!'

Naar overzichtspagina projecten

 

Armoe de baas