Geschiedenis
Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA
Inleiding
Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA
Campagnes
- Project met subsidie van WVC (1988 – 1990)
- Voortzetting van het project (1991 – 1992)
- Armoede raakt je (1993 – 1994)
- Armoede is onrecht (1995 – 1999)
- Om sociale gerechtigheid (2000 – 2002)
- Leven in waardigheid (2003 – 2005)
- Waardigheid in solidariteit (2006 – 2008)
- Roep om gerechtigheid (2009 – 2011)
Inleiding
De oecumenische campagne tegen armoede en verrijking bestaat sedert het midden van de jaren tachtig. Trekkers zijn geweest de landelijke werkgroepen 'De arme kant van Nederland' (ontstaan september 1987) en 'Economie, Vrouwen en Armoede' (ontstaan juni 1984 uit de ontmoetingen 'Kerkvrouwen-Bijstandsvrouwen'). De twee werkgroepen kennen een verschillende geschiedenis en zijn sinds 1997 gefuseerd tot de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.
De werkgroep ‘De Arme Kant van Nederland’ bestaat sinds 29 september 1987, toen onder de verantwoordelijkheid van de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK de eerste kerkelijke conferentie tegen verarming in Nederland plaatsvond onder de titel die later ook de naam van de werkgroep zou worden. De werkgroep is de spil van de kerkelijke anti-armoedebeweging en heeft van daaruit contacten gezocht met andere netwerken, zoals die van zelforganisaties van ervaringsdeskundigen, van de directeuren van sociale diensten, wetenschappers, journalisten en ambtenaren. In de loop van de tijd is naast het proces van verarming ook dat van verrijking sterker in de aandacht komen te staan.
De werkgroep EVA bestaat sinds 1984 en haar ontstaan komt voort uit de ontmoetingen tussen kerkvrouwen en bijstandsvrouwen. Deze ontmoetingen hebben geleid tot bondgenootschap vanuit de kerken met de armoedestrijd van vrouwen. Het EVA-netwerk richt vooral op het onder de aandacht brengen van en opkomen voor de positie van armgemaakte vrouwen. En op het ontwikkelen, verdiepen en verbreden van bondgenootschap met mensen en organisaties die met hen solidair willen zijn. De betrokkenen doen dit vanuit het 'genderperspectief' rond zorg en arbeid. Er wordt een relatie gelegd tussen enerzijds huwelijks- en gezinsdenken en het ontbreken van juridische en economische rechten uit zorgarbeid en anderzijds armoede van vrouwen.
Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA
Vanaf 1995 en 1996 wordt in de campagne 'Armoede is onrecht' nauw samengewerkt door beide werkgroepen, en sinds 1 januari 1997 zijn beide werkgroepen opgegaan in de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.
De opdrachtgevers van dit landelijk oecumenisch werk zijn de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK. Binnen het gegeven mandaat van de Raad van Kerken in Nederland heet de werkgroep een projectgroep. In periodes van telkens drie jaar wordt er op grond van een beleidsnota een mandaat gegeven, dat uitgewerkt wordt in jaarlijkse werkplannen. Verschillende kerken hebben geparticipeerd, evenals verscheidene religieuze instituten, de laatste met name in financiële zin.
Deze jarenlange aandacht voor de processen van verarming en verrijking in de samenleving hangt samen met het besef dat deze voortkomt uit de eigen missie, die kerken hebben. Deze inzet binnen de economische wereld komt wezenlijk voort uit de missionaire en diaconale hoofdtaken, die kerken zichzelf stellen.
De landelijke werkgroep verzorgt communicatie en biedt service aan een netwerk van actieve groepen: Arme Kant-groepen, of EVA-groepen of Arme Kant/EVA-groepen. Tevens heeft de werkgroep via de werkorganisaties van de deelnemende kerken in de Raad van Kerken in Nederland werklijnen naar de diaconale groepen en instellingen van de plaatselijke kerken: gemeenten en parochies.
Campagnes
Project met subsidie van WVC (1988 – 1990)
Na de eerste conferentie 'De arme kant van Nederland', op 29 september 1987, werd de gelijknamige werkgroep opgericht, die als driejarig project werd gefinancierd uit kerkelijke bronnen en uit een subsidie van het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC), waarvan Elco Brinkman toen minister was. In 1988 werd een vervolgconferentie georganiseerd. Daarna, vooral in de eerste helft van 1989, kwam een enorme stroom media-aandacht los, met o.a. een uitgebreide polemiek met de toenmalige minister (De Koning) en staatssecretaris (De Graaf) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In 1990 organiseerde de werkgroep een groot aantal beraden, als voorbereiding voor een grote manifestatie 'Nederland tegen verarming', op 19 mei 1990 op het Malieveld in Den Haag.
Deze eerste periode van drie jaar werd afgesloten met het maken van een rapport over wat de werkgroep in de eerste jaren van haar bestaan was tegengekomen, hoe zij armoede definieert en hoe zij tegen armoede aankijkt. Bovendien werd een zo volledig mogelijk overzicht gemaakt van de activiteiten die landelijk, maar ook regionaal en plaatselijk los waren gekomen in de ontstane kerkelijke anti-armoedebeweging. Dit rapport kreeg de titel 'Armoede opgelost? Vergeet het maar!'.
Voortzetting van het project (1991 – 1992)
Op 19 maart 1991 werd, opnieuw onder veel media-aandacht, het rapport 'Armoede opgelost? Vergeet het maar!' aangeboden aan de minister van WVC (toen Hedy D'Ancona). Het vormde een verantwoording naar het subsidiërende ministerie en was tegelijk een belangrijk document voor de beweging zelf en voor de media.
In 1992 was de werkgroep onder meer betrokken bij het volgen van en het verzet tegen ingrepen in de WAO. Op 29 september vond een forumdebat plaats 'De arme kant van Nederland – 5 jaar later'.
Armoede raakt je (1993 – 1994)
Begin 1993 vond (na lange voorbereiding) de bespreking plaats van het rapport 'Armoede opgelost? Vergeet het maar!' in de Tweede Kamer. Ter gelegenheid daarvan overhandigde de werkgroep een groot aantal handtekeningen onder een petitie 'Armoede nog lang niet opgelost'.
Op 24 april van dat jaar werd het startschot gegeven voor een nieuwe campagne op een landelijke meeting 'Armoede raakt je – campagne voor solidariteit en gerechtigheid'. Het vormde onder meer ook het startschot voor een actie die nog vele jaren door zou lopen: Adoptie van Kamerleden. Op tal van plaatsen in het land 'adopteerden' groepen een lid van de Tweede Kamer (en soms ook een wethouder of gemeenteraadslid) om deze d.m.v. werkbezoeken en andere activiteiten dicht bij de ervaringswereld van armoede in Nederland te brengen.
Op 28 september vond een 'Preek – protestmarathon tegen verarming' plaats op het Binnenhof in Den Haag.
Het project 'Kerkvrouwen – bijstandsvrouwen' vierde op 18 maart 1994 het tienjarig bestaan onder de titel 'Aan het eind van mijn geld houd ik altijd een stukje maand over'.
Armoede is onrecht (1995 – 1999)
Met de startdag 'Arm & rijk' begint op 18 februari 1995 de campagne 'Armoede is onrecht – campagne tegen verarming en verrijking'. In deze periode is er onder andere stevige aandacht voor het verband tussen verrijking en verarming. Dat begon al op de startdag en werd op 18 december van datzelfde jaar voortgezet in het debat 'De rijke kant van Nederland'. Later, op 30 januari 1998, krijgt het een vervolg in de Conferentie 'Rechtvaardige belastingen in de 21e eeuw', en daarna in de conferentie 'Gelijker = Rijker' op 29 januari 1999. Naar aanleiding van deze activiteiten wordt ook door beleggers die vinden dat hun winsten te laag worden belast t.o.v. bijvoorbeeld inkomstenbelasting een stichting gevormd: 'Beleggers vóór Belasting'.
De Commissie Sociale Rechtsstaat van de Raad van Kerken in Nederland werkte sinds 1994 aan het boekje ‘Deelnemen en Meedelen. Sociale zekerheid: van uitsluiting naar participatie’, dat na uitgebreide consultatie in maart 1995 verschijnt. Het boekje wordt in de kerken besproken en de reacties worden gebruikt tijdens de Manifestatie ‘Deelnemen en Meedelen’.
De manifestatie 'Deelnemen en meedelen' van 1 juni 1996 op het Malieveld in Den Haag is een mijlpaal in de geschiedenis van de werkgroep. Naar aanleiding van een interview van bisschop Muskens, die de Manifestatie opende, in het tijdschrift ‘Medezeggenschap’ van de FNV ontstaat in het najaar van 1996 een ware media-storm, waarin de bisschop de kerkelijke woordvoerder bij uitstek wordt over armoede en verrijking. Ten behoeve van een gesprek dat de toenmalige premier Kok met de bisschop en de algemeen secretaris van de Raad van Kerken in Nederland wilde, stelt de werkgroep een 'Dossier Armoede in Nederland' samen. Dit zal het eerste overzicht van armoedethema's, feiten, cijfers en ervaringen worden in een reeks. Ze zullen na 1996 verschijnen in 1999, 2002, 2005 en 2009.
De campagne richt zich ook op de plaatselijke gemeenten en parochies en de vele groepen, die daar actief zijn. De werkgroep verzorgt handreikingen, landelijke dagen waarin naast ontmoeting werkmodellen en werkmateriaal uitgewisseld worden. Sinds de start van de campagne 
‘Armoede is onrecht’ in 1995 hebben plaatselijke gemeenten en parochies gesproken over armoede en rijkdom in hun eigen plaats. Er zijn medio 1997 bij het sluiten van dit campagne-onderdeel een kleine 1000 brieven geschreven naar de landelijke synodes of bisschoppen. In een campagnegids worden de resultaten gepresenteerd.
Op 3 december 1998 biedt de werkgroep i.s.m. onder meer de vakbeweging 100.000 handtekeningen ‘Welvaart is van iedereen. Meer voor de minima’ aan minister Klaas de Vries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan.
Om sociale gerechtigheid (2000 – 2002)
De werkgroep zet in de periode 2000 – 2002 sterk in op de evaluatie van de Sociale Conferenties die het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de periode 1995 – 2000 heeft georganiseerd, en waaraan de (kerkelijke) anti-armoedebeweging actief heeft deelgenomen. Bij die evaluatie en de daaruit voortvloeiende beleidsalternatieven komt een nieuw samenwerkingsverband in beeld: de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid (ook wel Sociale Alliantie genoemd).
In december 1999 besluit het Platform Armoedebestrijding KHV (Kerken, Humanisten en Vakbeweging) samen met Sjakuus en Aanpak tot een gezamenlijk project, waarin een evaluatie wordt gemaakt van de armoedebestrijding in de afgelopen vijf jaar. Het project omvat verschillende stappen. Tijdens de conferentie ‘Om sociale Rechtvaardigheid’ op 9 mei 2000 worden de conceptrapporten rond de evaluatie van vijf jaar armoedebestrijding besproken en geven de aanwezigen een aanzet voor de agenda van de strijd tegen armoede en uitsluiting in de komende vijf jaar. Interviews met betrokkenen geven weer hoe het leven is op of rond de armoedegrens. De resultaten zijn op 30 oktober 2000 gepresenteerd in het boek ‘Om sociale rechtvaardigheid. De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting’. Met name door middel van de presentatie van het in het boek opgenomen ‘Het Sociaal Offensief. Manifest tegen armoede en uitsluiting’ is neergezet, hoe volgens de anti-armoedebeweging in de komende jaren het maatschappelijk debat moet worden voortgezet.
Op 5 juni 2001 is door humanisten en kerken het debat ‘Rijkdom verarmt’ georganiseerd over de samenhang tussen verrijking en verarming. Het gaat met name over de vraag welke sociale verbanden met welke ethische uitgangspunten de processen van verrijking en verarming ten goede kunnen veranderen. Met een forum van deskundigen zijn een paar stappen gezet in de discussie over thema’s als wederzijdse afhankelijkheid van mensen en de diversiteit aan leefculturen in onze samenleving. Tijdens deze bijeenkomst is het Platform Armoedebestrijding KHV opgeheven ten gunste van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid.
De werkgroep ‘De arme Kant van Nederland/EVA’ heeft een actieve rol gespeeld in het functioneren van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid tijdens het eerste jaar van deze netwerkorganisatie. Daarbij is door de werkgroep stilgestaan bij de eigen rol van kerken in het debat rond armoedebestrijding. Armoede is Bijbels gezien onaanvaardbaar. Het is een onrecht en daardoor is armoedebestrijding een zelfverplichtende opgave voor kerken. Voor de werkgroep staat in de politieke lijn de vraag centraal of armoedebestrijding bijdraagt aan de erkenning van armen als mensen die volwaardig meetellen in de samenleving. Die vraag betreft zowel een uitwerking in de directe relaties met armen en in de inzet voor een politiek beleid waarin prioriteit bestaat voor positieverbetering van mensen aan de onderkant en voor rechtvaardige maatschappelijke verhoudingen. Ingaande het jaar 2001 is er twee keer per jaar een gestructureerd overleg van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid met overheden (ministers van diverse ministeries, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Inter Provinciaal Overleg (IPO). De werkgroep ‘Arme Kant van Nederland/EVA’ participeert in de inhoudelijke voorbereidingen van dit overleg, zowel in het team, als in de Agendacommissie als in de Alliantieraad.
Leven in waardigheid (2003 – 2005)
"Vanuit een christelijke visie heeft de mens een intrinsieke waardigheid daar de mens is geschapen naar Gods beeld en gelijkenis. Deze gelijkenis is tevens de grondslag voor de onderlinge afhankelijkheid en gelijkwaardigheid van mensen. Ieder mens is een kind van God en heeft gelijke rechten op een leven in waardigheid. Leven in waardigheid betekent dat mensen een fatsoenlijke levensstandaard hebben, zichzelf kunnen ontplooien en zelf hun leven vorm kunnen geven. Ons samenleven moet erop gericht zijn deze waardigheid van ieder mens te garanderen.
De God van de bijbel heeft het meeste oog voor de armen. Zij zijn de meest kwetsbare mensen in een wereld die getekend wordt door onrecht en machtsmisbruik. Dit is voor God strijdig met Zijn intenties en Zijn schepping.
(…) Armoede en rijkdom zijn geen van God gegeven onveranderlijke grootheden, maar producten van verdelingprocessen van goederen en toegang tot bestaansmiddelen. Daar waar armoede en sociale uitsluiting bestaat, dienen politieke, economische, religieuze en sociale krachten zich te bundelen om deze situatie te veranderen.
Armoede is onrecht, een belediging inzake het Verbond dat de Schepper met de mensen is aangegaan. Verrijking is zich onttrekken aan de zorg voor het algemeen belang. Daarom blijft strijd tegen verrijking en verarming nodig."
In deze beleidsperiode neemt het project 'Helpen onder protest' een prominente plaats in. Dit thema van het verbinden van barmhartigheid en gerechtigheid loopt al een rode draad door de geschiedenis van de werkgroep. In 2004 geeft de werkgroep i.s.m. Kerk in Actie een handreiking uit voor plaatselijke vrijwilligers die de noden van mensen in de knel tegenkomen, en naast het bieden van de noodzakelijke hulp ook iets willen doen tegen achterliggende misstanden en onrechtvaardigheden. Op 22 januari 2005 is er een drukbezochte werkdag voor diakenen, pci-vrijwilligers e.a. over het thema 'Helpen onder protest'.
Waardigheid in solidariteit (2006 – 2008)
Gedurende de jaren 2006-2008 was richtinggevend het beleidsplan ‘Waardigheid in solidariteit’, van waaruit de jaarlijkse werkplannen werden opgebouwd. Het beleidsplan is vastgesteld door de opdrachtgevers Raad van Kerken in Nederland en bestuur Arbeidspastoraat DISK.
“Wij vullen verantwoordelijkheid in als een begrip waarin verbondenheid met de samenleving centraal staat. In het begrip solidariteit komen de Bijbelse begrippen barmhartigheid en gerechtigheid samen. De nadruk op de eigen verantwoordelijkheid houdt voor ons de verantwoordelijk en betrokken inzet voor de samenleving in. Solidariteit mag niet functioneren als principe van uitsluiting en verworden tot een louter solidair zijn met zichzelf en de eigen groep. Solidariteit is meer dan de smeerolie die de samenleving draaiende houdt. Solidariteit, verbondenheid en wederkerigheid zijn waarden die aan de basis van onze samenleving staan. Deze samenleving met haar sterke sociale stelsel willen wij behouden en actief mee vorm geven. Dit omwille van de menselijke waardigheid en die van de samenleving in haar geheel. Een samenleving kan haar waardigheid immers alleen behouden wanneer de solidariteit gewaarborgd is en de zwakste leden van de samenleving gerechtigheid ervaren."
Belangrijke elementen uit de werkplannen die voortkwamen uit het beleidsplan waren:
De conferentie en verklaring over de opkomende voedselbanken 'Meer dan voedsel alleen'. Deze verklaring ligt in het verlengde van de notie van 'helpen onder protest': het is heel goed werk, maar daaraan gekoppeld moet ook worden gewerkt aan structurele verbeteringen voor een rechtvaardiger samenleving.- Op 29 september 2007 vindt de bijeenkomst 'De arme kant van Nederland – 20 jaar later' plaats. Bejegening en beeldvorming door de jaren heen rond mensen die tot de arme kant van Nederland horen is het centrale thema van deze bijeenkomst.
- In 2006 en 2008 verschijnen onderzoeksrapporten 'Armoede in Nederland', die een vervolg vormen op eerdere rapporten 'De kerk als vangnet?' (2002) en 'Armoede in Nederland' (2005). Het gaat hier om herhaald onderzoek naar de hoeveelheid en het karakter van hulp die door plaatselijke kerken gegeven wordt aan mensen die financieel in de knel zijn geraakt.
Roep om gerechtigheid (2009 – 2011)
De rol van stemversterker voor mensen die slecht gehoord worden in onze samenleving vormt een rode draad in ons werk, gericht op het bevorderen van rechtvaardige verhoudingen. Onder de paraplu van 'Roep om gerechtigheid' worden concrete activiteiten ontwikkeld. Het beleidsplan start met een beschouwing over de stand van zaken rond maatschappelijke ontwikkelingen, kerkelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen in de anti-armoedebeweging. De uitgangspunten, doelen en werkwijze komen daarna aan bod. Het stuk beschrijft vervolgens de concrete voornemens in 14 doorgaande activiteiten en 16 projecten. Enkele van de projecten die terugkomen zijn de Gids Betaalbare Vakanties, het onderzoek onder diaconieën, 'Helpen onder protest' en het 'Dossier Armoede in Nederland'. Nieuwe projecten zijn onder meer 'Waardig en sterk' (versterking van het zelfbewustzijn en onderlinge solidariteit), 'Koopkracht in de praktijk', 'Zij wil vooruit - over jonge vrouwen op het minimum' en 'Verrijking'.
